Bir Atın Kendinden Nefret Etme Hikâyesi: BoJack Horseman’ın Psikolojisi

İnsan, çocukluğunda alamadığı sevgiyi yetişkinliğinde aramaktan ne zaman vazgeçer? Peki ya hiç vazgeçemezse?

Bir insanın hayatını mahvetmek için her zaman büyük felaketlere ihtiyaç yoktur. Bazen ilgisiz bir baba, sevgisini göstermeyi bilmeyen bir anne ve sürekli yetersiz hissettirilmek yeterlidir. Yıllar sonra bütün bunlar geride kalmış gibi görünür. İnsan büyür, bir meslek edinir, tanınır, sevilir, hatta bazıları milyonlarca insanın hayranlığını kazanır. Fakat bir şey değişmez: Çocukken kendisini sevilmeye değer bulmayan o küçük insan, yetişkin bedeninin içinde yaşamaya devam eder.

BoJack Horseman’ın hikayesi de tam olarak böyle. Bojack bir insan değil, antropomorfik (insan duyguları ve aksiyonları verilmiş kurgusal hayvan, bitki, eşya vb. karakter yaratımı) bir attır. Üstelik bir dönem televizyonların en sevilen yüzlerinden biridir.

Dışarıdan bakıldığında gençken başarıya ulaşmış, tanınmış, maddi imkânları olan ve istediği zaman insanlarla çevrili olabilen bir yıldızdır. Fakat bütün bu ihtişamın ardında kendisinden kaçmaya çalışan, yalnız, öfkeli ve sevgiyi nasıl kabul edeceğini bilmeyen bir karakter bulunur.

Diziyi yalnızca bir animasyon komedisi olarak değerlendirmek, anlattığı hikâyenin önemli bir bölümünü kaçırmak demektir. Çünkü BoJack’in hikâyesi şöhretin, aile ilişkilerinin, bağımlılığın, yalnızlığın, toplumsal beklentilerin ve insanın kendiyle kurduğu ilişkinin hikâyesidir.

Dizinin rahatsız edici tarafı şudur: BoJack’in yaşadıklarını anlamaya başladıkça ona kızmak zorlaşır; fakat yaptıklarını öğrendikçe onu affetmek de kolaylaşmaz.

Sevilmeyi Bilmeyen Bir Çocuk: BoJack’in Aile Mirası

BoJack’in bugünkü kişiliğini anlamak için çocukluğuna dönmek gerekir. Çünkü onun hikâyesinde geçmiş, geride bırakılmış bir dönem değil, yetişkinliğinin içine yerleşmiş bir yaşam biçimidir.

Babası Butterscotch Horseman, duygusal açıdan uzak, küçümseyici ve sevgisini göstermeyen bir figürdür. Annesi Beatrice ise kendi mutsuzluğunu, hayal kırıklıklarını ve hayata karşı duyduğu öfkeyi oğluna yansıtır.

Daha da önemlisi, anne ve babasının mutsuzluğunun yükünü taşıyan çocuk hâline gelir. Annesinin kendi hayatında gerçekleştiremediği beklentilerin ve babasının başarısızlıklarının gölgesinde büyür.

Beatrice’in hikâyesi de kendi içinde trajiktir. O da sevgisizliğin, kayıpların ve toplumsal beklentilerin şekillendirdiği bir kadındır. Fakat geçmişinde acı çekmiş olması, oğluna yaşattığı duygusal ihmalin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Burada dizinin önemli bir psikolojik meselesi ortaya çıkar: İnsan, kendisine yapılanları fark etmeden başkalarına aktarabilir.

BoJack, küçükken gördüğü sevgisizliği yetişkin ilişkilerinde yeniden üretir. Yakınlık ister ama yakınlık kurulduğunda bundan rahatsız olur. Birinin kendisini gerçekten tanımasını arzular ama kendisini tanımasına izin verdiği insanları çoğu zaman uzaklaştırır. Sevilmek ister fakat sevginin gerektirdiği karşılıklı sorumluluğu taşımakta isteksizdir.

Bu, sıradan kötü bir karakter özelliği değildir. Çocuklukta öğrenilemeyen güven duygusunun yetişkin ilişkilerinde nasıl bir çatışmaya dönüşebileceğini gösterir.

BoJack’in en büyük trajedilerinden biri, annesinin ve babasının kendisine yaşattığı hayatı eleştirmesine rağmen zamanla onların bazı davranışlarını kendi ilişkilerinde tekrarlamasıdır. Bunu fark ettiği sahne demans hastası annesiyle kavga ettiği sahnededir. Artık her şey için çok geç olduğunu düşünür.

İnsanın dönüşmekten en çok korktuğu kişilere benzemesi, dizinin en acı veren düşüncelerinden biridir.

Şöhretin Ardında Kalan: Herkesin Tanıdığı Ama Kimsenin Görmediği Adam

BoJack’in hayatındaki en büyük kırılmalardan biri şöhrettir.

Horsin’ Around sayesinde geniş kitleler tarafından tanınır. Televizyon ekranlarında sevilen, insanların evlerine konuk olan, eğlenceli ve başarılı bir karaktere dönüşür. Bir dönem milyonlarca insanın onu sevdiğini düşünmek mümkündür. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: İnsanların sevdiği BoJack ile kendisi arasında büyük bir mesafe bulunur.

Şöhretin ona sunduğu ilgi, çocukluğunda alamadığı onayın yerini doldurabilecekmiş gibi görünür. Fakat tanınmak ile tanınmak istemek aynı şey değildir.

Yıllar geçer. Televizyon dünyası değişir, genç yüzler ortaya çıkar ve BoJack eski popülerliğini kaybeder. Bir zamanlar insanların ilgiyle baktığı adam, artık geçmişteki başarısının gölgesinde yaşamaktadır.

Yaşlanmak burada yalnızca fiziksel bir süreç değildir. BoJack için yaşlanmak, artık eskisi kadar aranmamak, konuşulmamak ve hatırlanmamaktır.

Şöhretin getirdiği ilgiye alışmış bir insanın bu ilgiyi kaybetmesi, zaten kırılgan olan benlik algısını daha da sarsar. Çünkü BoJack’in kendisini değerli hissetmesinin önemli bir bölümü dışarıdan aldığı onaya bağlıdır. Bu yüzden eskide yaşamaya karar verir, seneler geçse de eve tıkılıp her gün Horsin’Around’ın bölümlerini tekrar tekrar izleyerek altın çağını anar.

Diane Nguyen: Anlaşılma İhtimali

BoJack’in Diane ile kurduğu ilişki, dizinin en önemli psikolojik dinamiklerinden biridir.

Diane, BoJack’in otobiyografisini yazmak üzere hayatına girer. Başlangıçta profesyonel bir ilişki gibi görünen bu yakınlık, zamanla BoJack’in duygusal dünyasında farklı bir yere oturur.

Çünkü Diane, BoJack’in geçmişini dinler. Onun çocukluğunu, ailesini, başarısızlıklarını ve saklamaya çalıştığı taraflarını öğrenir. BoJack ilk defa birinin yalnızca ekranda gördüğü kişiyi değil, o kişinin arkasındaki insanı da merak ettiğini hisseder.

Burada BoJack’in Diane’e duyduğu ilginin yalnızca romantik bir çekim olmadığını düşünmek gerekir.

Diane, onun için anlaşılma ihtimalidir.

Diane’in onu dinlemesi ve hikâyesini yazması, BoJack’in zihninde özel bir yakınlık oluşturur.

Ancak Diane’e yüklediği anlam ile Diane’in gerçekte olduğu kişi aynı değildir.

BoJack, Diane’i zaman zaman kendi eksikliklerini tamamlayacak bir figüre dönüştürür. Fakat Diane’in de kendi hayatı, sorunları ve sınırları vardır.

BoJack bunları anlamak istemez ve benmerkezci davranır. Diane’i gerçekten tanımaktan çok, onun kendisini anlayan kişi olarak kalmasını ister.

Bu dizi bize ilişkiler hakkında kendimize de şunu sormamızı ister : Bazen bir insana mı âşık oluruz, yoksa onun yanında olabildiğimiz kişiye mi?

Sarah Lynn: Birbirinin Yaralarını Tanıyan İki İnsan

BoJack’in Sarah Lynn ile ilişkisi, dizinin en karanlık ve en rahatsız edici ilişkilerinden biridir.

Sarah Lynn, çocuk yaşta şöhret kazanmış, yetişkinliğinde ise kendi kimliğini ve hayatını kurmakta zorlanmış bir karakterdir. Küçük yaşlardan itibaren başkalarının beklentileri doğrultusunda yaşamış, çocukluğunu ve gençliğini eğlence sektörünün içinde geçirmiştir.

BoJack, onun hayatında yalnızca eski bir çalışma arkadaşı değildir. Horsin’ Around döneminde Sarah Lynn’in ekranlardaki baba figürünü canlandırmıştır. Gerçek hayatta ise ona karşı sorumluluğu bulunan yetişkinlerden biri olmuştur.

Fakat bu sorumluluk zamanla büyük bir ihmale dönüşür.

Sarah Lynn’in duyduğu yakınlık, geçmişteki baba-kız dinamiğinin izlerini taşır. BoJack ise onunla kurduğu ilişkide hem suçluluk hem de bir tür ihtiyaç hisseder. Özellikle birlikte madde kullanmaya başlamaları, bu ilişkinin en önemli kırılma noktalarından biridir.

BoJack’in onu korumak ister gibi görünürken aynı zamanda kendi karanlığında ona yer açar. Sarah Lynn’in kendisinden daha kötü durumda olması, BoJack’e kendi hayatını kıyaslayabileceği bir alan sunar. Onun yanında kendisini daha az başarısız, daha az yalnız hisseder.

Sarah Lynn’in varlığı BoJack’e kendi yıkımında yalnız olmadığını hissettirir. Ancak bu yakınlık, iki insanın birbirini iyileştirmesinden çok birbirinin yaralarını derinleştirmesine neden olur.

BoJack’in Sarah Lynn’in ölümündeki sorumluluğu ise dizinin ahlaki açıdan en ağır meselelerinden biridir. Özellikle onunla birlikte madde kullanması ve aşırı doz sonrasında yardım çağırmadan önce beklemesi, geçmişte yaşadığı acıların artık davranışlarını mazur gösteremeyeceği bir noktayı temsil eder.

Sarah Lynn’in hikâyesi, şöhretin çocuklar üzerindeki etkisini ve yetişkinlerin onlara karşı taşıdığı sorumluluğu da sorgular. İnsanların alkışladığı bir çocuk, büyüdüğünde kendi hayatını yönetebilecek duygusal donanıma sahip olmayabilir.

Ve bazen en çok yardıma ihtiyacı olan insanlar, en çok alkışlananlardır.

Mr. Peanutbutter: BoJack’in Sahip Olamadığı Mutluluk

BoJack’in Mr. Peanutbutter’a karşı duyduğu rahatsızlık, ilk bakışta Mr. Peanutbutter’ın yıllar geçse de şöhretini kaybetmeyip ekranların sevilen yüzü olmasıyla ve Diane’i elde etmesiyle ilgili gibi görülebilir.

Ancak gizli nedenlerden biri Mr. Peanutbutter enerjik, iyimser, sosyal ve çoğu zaman düşünmeden hareket eden bir karaktere sahip olmasıdır. Hayata karşı daha hafif bir tavrı vardır. BoJack ise sürekli düşünen, geçmişine takılan, çevresindeki insanların davranışlarında kendisine yönelik anlamlar arayan ve çoğu zaman kendi mutsuzluğuna hapsolmuş biridir.

Mr. Peanutbutter, BoJack’in olmak istediği ama olamadığı bir kişiliği temsil eder: Herkesle kolayca iletişim kurabilen, kabul görmek için sürekli kendisini sorgulamayan ve hayatın karşısına çıkardığı şeylere yeniden başlayabilen biri.

Fakat Mr. Peanutbutter’ı yalnızca mutlu ve gamsız bir karakter olarak okumak da doğru değildir.

Onun da ilişkilerinde onaylanma ihtiyacı vardır. Sürekli yeni bir ilişkiye yönelmesi, çevresindeki insanları mutlu etmeye çalışması ve zaman zaman kendi ihtiyaçlarını fark edememesi, iyimserliğinin altında başka bir kırılganlık bulunduğunu düşündürür.

İki karakterin birbirine zıtlığı, insanların acıyla baş etme biçimlerinin ne kadar farklı olabileceğini gösterir.

Bir Atın Hikâyesinden Daha Fazlası: BoJack Horseman’ın Felsefesi

Dizi, insanın değişme ihtimalini sürekli sorgular.

İnsan geçmişinden kurtulabilir mi? Bir kez hata yapan biri hayatının geri kalanında o hatayla mı tanımlanır? Affedilmek değişmek için yeterli midir? Peki ya bir insan gerçekten değişmek istiyor ama bunu başaramıyorsa?

BoJack’in hikâyesi, bütün bu sorulara kolay cevaplar vermekten özellikle kaçınır.

Dizinin önemli felsefi meselelerinden biri, hayatın bir anlatı gibi düzenlenememesidir. Kişi kendi hikâyelerinde kendisini bazen kahraman, bazen mağdur, bazen de kötü karakter olarak görür. Fakat gerçek hayatta kimse yalnızca tek bir rolden ibaret değildir.

BoJack de kendi hayatını zaman zaman geçmişini belirlediği bir hikâye tasarısıyla anlatır. Ancak diğer insanların hayatında bıraktığı izler, onun kendisi için yazdığı anlatıyla her zaman örtüşmez.

Dizide Diane’in yazarlığı da burada anlam kazanır. Yazmak ve yaşananları anlamlandırmak hatta bazen kendimize yeni bir kimlik kurmak hayatımızda anlam bulmak için bir araçtır.

BoJack’in hayatı, insanın kendisi hakkında kurduğu anlatının ne kadar yanıltıcı olabileceğini gösterir.

- The View from Halfway Down: Ölümün Eşiğinde Hayata Bakmak

Dizinin en çarpıcı bölümlerinden biri olan The View from Halfway Down, yalnızca BoJack’in değil, dizinin bütün felsefesinin merkezinde durur.

BoJack’in ölümle yüzleştiği bu bölümde geçmişindeki önemli figürlerle karşılaşırız. Bir yemek masası, eski tanıdıklar ve ölümün kaçınılmazlığı üzerine kurulan bir atmosfer vardır.

Bölümün şiirsel anlatımı, izleyiciyi yaşamın anlamı ve ölüm karşısındaki insan psikolojisi üzerine düşünmeye iter.

Özellikle ölümün eşiğinden geri dönmeye çalışan birinin hissettikleri, dizinin en güçlü metaforlarından biridir.

İnsan yaşarken hayatından kaçmak isteyebilir. Kendisinden, geçmişinden, pişmanlıklarından ve sorumluluklarından uzaklaşmak için her yolu deneyebilir. Fakat ölümün ihtimaliyle gerçekten karşılaştığında, hayatın ne kadar değerli olduğunu çok geç fark edebilir.

Bu bölüm, bütün önceki olaylara farklı bir açıdan bakmamızı sağlar.

Onun hayatı boyunca aradığı şey belki de çok büyük bir mutluluk değildir. Yalnızca yaşamak için bir neden, kendisini bekleyen birinin varlığı veya sabah uyandığında yeniden başlayabileceğine dair küçük bir inançtır.

Fakat bölümün gücü, ölümü romantikleştirmesinde değil, yaşamın geri döndürülemezliğini hissettirmesindedir.

BoJack’in hikâyesinde ölüm düşüncesi, bütün kaçış yollarının sonunda karşılaşılan en büyük gerçekle yüzleşmektir.

Final: Her Şey Düzelmek Zorunda Değil, Ama Hayat Devam Ediyor

BoJack Horseman finalinde izleyiciye beklediği türden kusursuz bir iyileşme hikâyesi sunmaz.

Aksine, karakterlerin hayatlarının BoJack olmadan da devam ettiğini görürüz.

Finalde Diane ile yaptığı konuşma özellikle önemlidir. Çünkü bir zamanlar kendisini anlayan, hikâyesini yazan ve hayatında özel bir yere koyduğu insanla artık eskisi gibi bir yakınlık kuramaz.

Diane’in hayatında BoJack’in kapladığı yer değişmiştir. Bu değişim bir ihanet değildir. İnsanların hayatlarında yeni sınırlar çizmesidir.

BoJack’in bunu kabul etmek zorunda kalması, belki de onun için en zor derslerden biridir: Bir insanın seni sevmiş olması, hayatının geri kalanında yanında kalacağı anlamına gelmez.

Dizinin son sahnesindeki sessizlik de bu nedenle anlamlıdır. BoJack ve Diane bir çatıda otururken aralarında söylenmemiş pek çok şey vardır.

Belki de gerçek olgunluk, herkesin bizi affetmesini beklemek yerine yaptıklarımızla yaşamayı ve daha iyisini yapmaya çalışmayı öğrenmektir.

Sonuç: Hepimiz Biraz BoJack miyiz?

BoJack Horseman’ı izlerken zaman zaman kendimi onun davranışlarını açıklamaya çalışırken buldum.

Fakat bana göre dizi, izleyiciyi yalnızca BoJack’e acımaya davet etmez. Onun çevresindeki insanların yaşadıklarını da gösterir. Çünkü bir insanın acısı, başka insanların acısını önemsiz hâle getirmez.

BoJack’in hikâyesi bize sevginin her şeyi çözmediğini, şöhretin yalnızlığı ortadan kaldırmadığını, geçmişin geleceği etkilediğini ama geleceği tamamen belirlemediğini anlatır. İnsan bazen ailesinden kaçarken ailesine dönüşür. Bazen sevilmek isterken sevdiği insanları incitir.

Ve belki de en önemlisi, bazen değişmek istediğini söylemekle gerçekten değişmek için çaba göstermek arasındaki farkı görmezden gelir.

BoJack bir kahraman değildir. Onu yalnızca bir canavar olarak tanımlamak da hikâyenin bütününü anlamamızı engeller. O, geçmişinin izlerini taşıyan ama yetişkinliğinde verdiği kararların da sorumluluğunu üstlenmesi gereken kusurlu bir karakterdir.

geriye diziden sonra şu soru kalır:

İnsan, geçmişinde kendisine yapılmış kötülükleri başkalarına yapmayı bıraktığı gün mü gerçekten değişmeye başlar?

Bana göre dizide BoJack Horseman’ın yaşadıklarının bütün özeti, bu soruya cevap aramaktan ibaretti.