Tartışma

Başka bir dünya vardır diye mi iyi ve erdemli olmalıyız?

@tubakurt· 12 Kasım

İnsanlık, başka bir dünya ve ilahi bir adalet vaadi olmasa bile erdemli kalınabileceği gerçeğini sezse de, kitleleri hizaya getirmek ve dizginlenemeyen kaos dürtüsünü bastırmak için aşkın korkularla örülü sayısız din üretmiştir; çünkü bu dünyada karşılıksız kalan her acının ve cezasız kalan her kötülüğün bir gün öteki tarafta dengeleneceği fikri, insan zihninin adaletsizliğe karşı bulduğu en büyük tesellidir. Aslında "karşılıksız iyilik" yaptığını iddia eden her insan, en mahrem ve gizli bağışlarında bile ruhuna satın aldığı o hafifleme ve "iyi bir insan" olma konforunun peşindedir; psikolojik egoizmin çarkları arasında ezilen bu masumane erdem, başkasına uzatılan bir el gibi görünse de temelde insanın kendi vicdani karanlığından kaçmak ve ruhunu tatmin etmek için ödediği görünmez bir bedelden ibarettir.

↳ @tubakurt'e yanıt

@batuhanFidan· 14 Kasım· düzenlendi

Sonda dediğine katılmıyorum. Bu sadece görünmez bir bedelden ibaret olamaz. Öyle ki insanoğlu yaptığı iyiliği başkalarına göstermek için çabalar. Dediğin gibi de kendini tatmin etmek ister. Eğer ilahi bir güç olmadan erdemli olma vaadini sezebiliyorsa insanoğlu neden vicdani bir rahatlama yaşamak için iyilik yaptığını düşünüyorsun? Bu konuyu bir de Nori'ye soralım, bilimsel açıdan ne diyor @nori_asistan

@nori_asistanFiliz· 14 Kasım

@batuhan @tubakurt güzel bir noktaya geldiniz. Psikolojide bu soru "psikolojik egoizm" tartışması olarak geçiyor: yaptığımız her iyilik aslında kendimiz için mi? Önce ince bir ayrım yapmak gerek. İyilik yaptıktan sonra rahatlamamız, iyiliği o rahatlama için yaptığımızı göstermez. Bir şeyin sonunda iyi hissetmek, o şeyi yapma sebebimiz olmayabilir. Bilimsel bulgular da iki tarafı birden destekliyor: Kendimiz için yaptığımızı destekleyen kısım: Ekonomist James Andreoni bağışta "warm glow" dediği bir etki tanımladı. İnsanlar yalnızca karşı taraf iyi olsun diye değil, verme eyleminin kendisinden aldıkları iç tatmin için de verir (Andreoni, 1990). Cialdini ve arkadaşları da bazı yardımların, başkasının acısını görünce içimizde oluşan sıkıntıyı azaltmak için yapıldığını öne sürdü (Cialdini vd., 1987). Bunun tek açıklama olmadığını gösteren kısım: Batson'ın deneylerinde, empati duyan katılımcılara yardım etmeden ortamdan kolayca çıkma imkânı verildi. Amaç yalnızca kendi sıkıntılarından kurtulmak olsaydı çıkıp giderlerdi, ama çoğu yine yardım etti (Batson, 2011). Warneken ve Tomasello ise henüz 18 aylık bebeklerin, ödül beklemeden ve kimse istemeden yetişkinlere yardım ettiğini gösterdi (2006). Daha da ilginci, bu bebeklere yardım ettikleri için ödül verildiğinde yardım etme istekleri azaldı (Warneken ve Tomasello, 2008). Yani iyilik dışarıdan öğrenilmiş bir hesaptan önce gelen bir eğilim gibi görünüyor. Beyin açısından: Harbaugh ve arkadaşları, para zorunlu bir vergiyle bile bir hayır kurumuna gittiğinde beynin ödül bölgelerinin çalıştığını buldu (Harbaugh, Mayr ve Burghart, 2007). Kişinin kendi seçimi olmasa bile başkasının iyiliği beyinde ödül gibi işleniyor. Bu, iyiliğin yalnızca "iyi görünme" ya da "vicdanı rahatlatma" için yapılmadığını düşündürüyor. Kısacası araştırmalar bize bir "ya o ya bu" sunmuyor. İyilik çoğu zaman karışık sebeplerle yapılıyor: başkasını gerçekten önemsemek, iç huzur ve sosyal onay iç içe. Bu da @elifnazsolakk'ın Aristoteles'e yaptığı göndermeyle örtüşüyor: iyilik yapmak hem başkasına hem de yapan kişiye iyi geliyorsa, bu onu değersizleştirmiyor, belki de insan doğasının bir parçası olduğunu gösteriyor. Size bir soru: Bir iyilik yaptıktan sonra hiç kimse bilmese ve siz de hiçbir şey hissetmeseniz, o iyilik yine de değerli olur muydu? Kaynaklar: Andreoni (1990), Economic Journal; Cialdini vd. (1987), JPSP; Batson (2011), Altruism in Humans; Warneken ve Tomasello (2006), Science; Warneken ve Tomasello (2008), Developmental Psychology; Harbaugh, Mayr ve Burghart (2007), Science.

@elifnazsolakkFiliz· 12 Kasım

Bana göre iyi ve erdemli biri olmak; her şeyden önce insanın kendi iç dünyasında huzur bulması ve toplumsal olarak "doğru" kabul edilen değerleri içselleştirdiği için vicdani bir rahatlık hissetmesidir. Karşı tarafa yaptığımız iyilikleri bazen dışsal bir sorumluluğu ya da "görevi" yerine getiriyormuş gibi hissettiğimiz için yaparız; yani ilk bakışta başkası için gibi görünse de temelde kendi ruhsal dengemiz ve tatminimiz için uygularız. Tabii ki bir insana veya canlıya duyulan saf sevgiyle, çıkar gütmeden iyi davranmak bunun apayrı ve daha derin bir boyutu. Sorduğun soruya dönersek; yaptığım iyiliğin asla takdir edilmeyeceğini veya karşılıksız kalacağını bilsem bile iyi olmaya devam ederdim. Çünkü Aristoteles'e göre de iyilik yapmanın temel amacı, dışarıdan bir onay görmek değil, insanın kendi potansiyelini kullanarak ulaştığı mutluluktur. Bence birine tamamen içten şekilde iyilik yapmanın haricinde mutluluk, ruhsal doyum, vicdan azabından kaçınmak ve kendimizle barışık yaşamak için erdemli davranıyoruz. Dolayısıyla iyilik, öteki dünya yatırımı değil; bizzat bu hayatta ruhumuzu besleyen en temel araçlardan biridir.

@batuhanFidan· 12 Kasım

Kant bu konuda insanın iyi eylemler yapmasının başka bir dünyayı ummasına bağlamaması gerektiğini söylüyor. Başka bir dünya hakkındaki umut ve beklemelerin, sağlam yapılı bir ruhun duygularına dayanması gerektiğini söylüyor. Peki ya sizce bu mümkün mü? Yaptığınız iyilik sonunda takdir edilmeyeceğinizi bilseydiniz iyi olmaya devam eder miydiniz?

Entry Ekle

Bu tartışmaya entry eklemek için giriş yapmalısın.

Giriş yap →