İnsan mı, Durum mu?

Bir insan arkadaşlarıyla konuşurken canlı ve girişken, yeni girdiği bir ortamda sessiz, sorumluluğunu üstlendiği bir görevde kararlı, sert biçimde eleştirildiğinde ise savunmacı olabilir. Bu değişkenlik, onun kişiliğinin olmadığı anlamına gelmez. Aynı şekilde davranışlarının tamamını kişiliğine bağlamak da içinde bulunduğu ortamların farkını görünmez hâle getirir. Bir insanın ne yapacağını anlamaya çalışırken sık sık iki seçenek varmış gibi düşünürüz: Ya kişi böyledir ya da durum onu böyle davranmaya zorlamıştır.

Sosyal psikoloji açısından bu ikilik çoğu zaman yanıltıcıdır. İnsanlar belirli eğilimler, geçmiş deneyimler, amaçlar ve kimliklerle durumların içine girer. Durumlar da seçenekleri, beklentileri, riskleri ve anlamları düzenler. Üstelik insanlar yalnızca durumlardan etkilenmez; bazı ortamları seçer, başkalarının tepkilerini ortaya çıkarır ve bulundukları ortamı değiştirebilir. Bu nedenle daha sağlam soru insan mı, durum mu değildir. Soru, hangi kişinin hangi durumda, o durumu nasıl anlamlandırarak ve hangi süreçler üzerinden belirli bir davranış gösterdiğidir.