Plastisite: İnsan Değişebilir, Ama Sınırsız Değil

Bir insanın bugün gösterdiği bir özellik, onun ulaşabileceği son nokta mıdır? Çocuklukta yaşanan güçlükler yetişkinliği kaçınılmaz biçimde belirler mi? Ya da koşullar ne olursa olsun yeterince çaba gösteren herkes kendisini istediği yönde değiştirebilir mi?

Bu soruların ilkine kesin bir “evet” demek insan gelişimini donmuş bir yazgıya indirger. Sonuncusuna koşulsuz bir “evet” vermek ise biyolojik sınırlılıkları, geçmiş deneyimleri ve insanların eşit olmayan yaşam koşullarını görünmez kılar. Gelişim psikolojisindeki plastisite kavramı, bu iki uçtan birini seçmemizi gerektirmez. İnsanların değişebileceğini kabul ederken her değişimin her kişi için, her yaşta, aynı ölçüde ve yalnızca istemekle gerçekleşmediğini de hatırlatır.

Bu nedenle plastisiteyi en kısa biçimde değişebilme diye tanımlamak mümkündür; fakat yeterli değildir. Asıl soru yalnızca değişimin mümkün olup olmadığı değil, hangi özelliğin, kimde, hangi koşullar altında, ne ölçüde ve ne kadar kalıcı biçimde değişebildiğidir.